PRL w 34 odsłonach

Biblionezka

Antoni Dudek
PRL bez makijażu
Społeczny Instytut Wydawniczy Znak
Kraków 2008

   PRL bez makijażu to kolejna po Abecadle PeeReLu wydana przez Znak pozycja, która przybliża czytelnikowi najnowszą historię Polski. Tym razem dostaje on do ręki zbiór 34 esejów i artykułów, które ukazały się w ciągu ostatnich siedmiu lat na łamach takich czasopism, jak Wprost, Życie, Dziennik Polski, Newsweek Polska czy Rzeczpospolita.

   Ich autor, Antoni Dudek, od kilku lat związany jest z Instytutem Pamięci Narodowej – w przeszłości piastował urząd naczelnika Wydziału Badań Naukowych, Dokumentacji i Zbiorów Bibliotecznych, obecnie zaś pełni rolę doradcy Prezesa IPN. Niniejsza kompilacja odzwierciedla zainteresowanie autora historią polityczną Polski Ludowej oraz jej oceną po 1989 roku. Tym, co spaja ów zbiór esejów i artykułów, jest próba odpowiedzi na pytanie o to, jakim państwem była PRL. Czy tylko państwem satelickim, czy może też totalitarnym? Bazując na przyjętym w politologii podziale na systemy autorytarne i totalitarne, Dudek określa ustrój PRL jako system autorytarny o tendencji totalitarnej. PRL bez makijażu ma tę tezę uzasadniać.

   Opierając się na aktach, niepublikowanych dotąd dokumentach, korespondencji oraz stenogramach rozmów, Dudek kreśli obraz lat 1944-1989, koncentrując się przy tym nie tylko na opisywaniu wydarzeń politycznych, lecz także na wpływie, jaki wywarły one na mentalność społeczeństwa. Gama tematów poruszanych przez autora jest szeroka. Opisuje on, między innymi, system peerelowskiej nomenklatury i szczegółowo śledzi ścieżki awansu PZPR-owskiej elity władzy. Zaznajamia czytelnika z przypadkami "cudów nad urną", czyli lokalnych nadużyć przy liczeniu głosów wyborczych oraz represji przedwyborczych i samej organizacji głosowania. Wnikliwie analizuje niektóre z zapisów Konstytucji PRL z 22 lipca 1952 roku i ujawnia wpływ, jaki na jej treść wywarł Józef Stalin.

   Wśród zebranych w tomie artykułów są też i te poświęcone nurtowi socrealizmu w literaturze, filmie i sztuce oraz roli nauki w służbie komunistycznej ideologii. Do ciekawszych rozdziałów należy bez wątpienia ten opisujący uroczystości pogrzebowe ku czci Stalina, które Dudek określa mianem "ostatniego krwawego żniwa", ponieważ w tłumie pragnącym ujrzeć zwłoki dyktatora zadeptanych zostało 500 osób.
   Autor w interesujący sposób wyjaśnia genezę powstania ZOMO ("bijącego serca PZPR") i ORMO, skrupulatnie odnotowując kolejne fazy unowocześniania wyposażenia ich oddziałów. Czytelnicy chcący dowiedzieć się czegoś więcej na temat peerelowskiej cenzury obyczajowej, religijnej i politycznej zostaną wprowadzeni w arkana pracy ówczesnych cenzorów, ich sposobów kontroli społeczeństwa (np. szalenie ciekawa kwestia prowadzonej przez Biuro "W" perlustracji, czyli przeglądania korespondencji prywatnej) oraz prób wpojenia w umysły twórców mechanizmu autocenzury. Autor przybliża dramatyczne wydarzenia Października ’56, tłumaczy jego znaczenie i wpływ na funkcjonowanie reżimu komunistycznego. Następnie kreśli obraz epoki siermiężnego socjalizmu pod rządami Gomułki, by kilkanaście stron dalej rozprawić się z mitem powszechnego dobrobytu lat 70-tych, obnażając założenia polityki ekonomicznej Gierka. Jeden z esejów poświęcony jest osobie kardynała Wyszyńskiego – Dudek ujawnia kulisy jego internowania oraz treść rozmów, jakie prowadził z Gomułką, ukazując przy tym dobitnie, czym Wyszyński zasłużył sobie na przydomek Prymasa Tysiąclecia. Końcowe eseje dotyczą wydarzeń lat 80-tych: stanu wojennego, porwania i zabójstwa księdza Popiełuszki, sposobów wykorzystania telewizji jako oręża propagandy. Ostatni rozdział dotyczy wreszcie samego IPN-u i kontrowersji wokół jego powstania oraz akcji odtajniania teczek.

   Podobnie jak wspomniany na początku leksykon Zblewskiego, PRL bez makijażu jest książką, która zainteresuje nie tylko osoby, które okres Polski Ludowej pamiętają z autopsji, ale i tych, dla których jest on zamierzchłą przeszłością. Klarowny język oraz mnóstwo przytoczonych w niej ciekawostek, z reguły pomijanych przez stricte naukowe wydawnictwa historyczne, czynią tę książkę niezwykle atrakcyjną. Niewątpliwie świetnie wpisuje się ona w nurt literatury dotyczącej rozrachunku z komunistyczną przeszłością Polski. Można wręcz zaryzykować twierdzenie, że książka Antoniego Dudka to jedna z pozycji obowiązkowych dla każdego, kto chce poznać różne oceny epoki Polski Ludowej. Choćby po to, aby spróbować odpowiedzieć sobie samemu na pytanie, jakim państwem tak naprawdę była PRL.



Zajrzyj też do recenzji Abecadła PeeReLu

Komentarze (0)

Zapisz się do RRS feed tego komentarza

Pokaz/Ukryj Komentarze

Napisz Komentarz

mniejsze | większe

Powered by Azrul's Jom Comment for Joomla!
busy
 
}

info dla autorów

Szanowny Autorze, zapraszamy do współpracy z magazynem pinezka.pl. 
> Tutaj znajdziesz informację < dotyczącą warunków publikacji tekstów oraz współpracy z nami. 

Info i kontakt


 

Kontakt:  
{
logowanie dostępne tylko dla członków redakcji Pinezka.pl